Contactor (khởi động từ) là thiết bị đóng cắt bằng điện từ, thường dùng để điều khiển động cơ, tải chiếu sáng và các tải công suất cần đóng cắt nhiều lần. Khi chọn contactor, không nên chỉ nhìn dòng A trên nhãn: cần xác định loại tải, dòng làm việc, số cực, điện áp cuộn hút và thiết bị bảo vệ đi kèm.
Contactor và khởi động từ có phải một thiết bị?
Trong thực tế tại Việt Nam, hai cách gọi thường được dùng cho cùng nhóm thiết bị đóng cắt điện từ. Tuy nhiên, một bộ khởi động động cơ hoàn chỉnh có thể gồm contactor kết hợp relay nhiệt và CB bảo vệ. Vì vậy khi lập BOQ cần tách rõ từng thiết bị thay vì hiểu toàn bộ bộ khởi động chỉ là một contactor.
Nguyên lý làm việc
Khi cuộn hút được cấp đúng điện áp điều khiển, lực điện từ kéo lõi sắt và làm các tiếp điểm chính đổi trạng thái để cấp điện cho tải. Khi mất điện cuộn hút, lò xo đưa tiếp điểm về trạng thái ban đầu. Điện áp coil phải đúng với nguồn điều khiển; nhầm 24V, 48V, 110V, 220V, 230V hoặc 380V có thể khiến thiết bị không hoạt động hoặc hư hỏng.
5 thông số cần xác định trước khi chọn
- Loại tải: động cơ, chiếu sáng, điện trở hay tải khác.
- Dòng làm việc: chọn theo dòng và cấp sử dụng phù hợp, không chỉ dựa vào công suất ghi chung.
- Số cực và tiếp điểm: xác định theo sơ đồ mạch.
- Điện áp cuộn hút: phải khớp nguồn điều khiển AC/DC.
- Thiết bị bảo vệ: phối hợp CB và relay nhiệt khi ứng dụng yêu cầu bảo vệ quá tải/ngắn mạch.
Contactor Schneider: Acti9 hay TeSys?
Với tải chiếu sáng và ứng dụng mô-đun trong tủ điện dân dụng/tòa nhà, có thể bắt đầu từ hướng dẫn Contactor Acti9 Schneider. Với điều khiển động cơ và các mã LC1D, cần chọn theo dòng tải, cấp sử dụng và mã điện áp coil. Hai dòng phục vụ các bài toán khác nhau nên không nên chọn chỉ theo giá hoặc dòng định mức.
Cách chọn nhanh cho một BOQ
Quy trình nên đi theo thứ tự: xác định tải → dòng làm việc → cấp sử dụng → số cực → điện áp coil → relay nhiệt/CB phối hợp → đối chiếu mã hàng. Nếu mạch cần CB bảo vệ, xem thêm Aptomat và thiết bị đóng cắt để tách đúng chức năng bảo vệ và chức năng đóng cắt điều khiển.
Sai lầm thường gặp
- Chọn contactor chỉ theo số A mà bỏ qua loại tải.
- Đúng contactor nhưng sai điện áp cuộn hút.
- Nhầm contactor với thiết bị bảo vệ quá tải hoặc ngắn mạch.
- Dùng một mã cho mọi ứng dụng mà không kiểm tra số cực và tiếp điểm phụ.
Kết luận
Muốn chọn đúng contactor, hãy bắt đầu từ tải và mạch điều khiển thay vì bắt đầu từ mã sản phẩm. Với Schneider, sau khi xác định ứng dụng thuộc Acti9 hay TeSys/LC1D, mới đối chiếu dòng, coil và phụ kiện để chốt mã. Cách làm này giảm sai BOQ và tránh mua đúng dòng nhưng sai chức năng.